Duitsland

Duitsland wordt gerekend tot de klassieke wijnlanden. Duitse wijnen worden gemaakt in één van de meest noordelijk gelegen wijnbouwlanden, op 51° NB. De wijngaarden bevinden zich in het zuidwesten van het land, aangbouwd op de steile berghellingen rond de rivieren.

De totale oppervlakte wijngaarden is circa 104.000 hectare (in 2002) Dit komt overeen met ongeveer 2% van de de Europese wijngaarden. Duitse wijnbouwers proberen een balans te vinden tussen zuur en zoet in de wijnen. Door de noordelijke ligging duurt de rijping van de druiven langer en wordt er vaak wat later geoogst. 

Geschiedenis
Duitsland heeft een rijke historie aan wijn. Door de noordelijke ligging en het daarbij horende koele klimaat kent Duitsland een  geheel eigen type wijnen. Kenmerkend voor de Duitse wijnbouw is het gebruik van 'eigen' druivenrassen, met name de riesling druif. Soorten als Chardonnay en Cabernet Sauvignon hebben er slechts in beperkte mate voet aan de grond gekregen. Hoewel Duitsland in de eerste plaats bekend staat als een land van stille witte wijnen, maakt men nu een compleet assortiment aan  witte, rode  en mousserende wijnen.

Klimaat & bodem
De Duitse wijnbouw is een goed voorbeeld van cool climate viticulture. Hoe verder oostwaarts de wijngaarden liggen, des te meer zijn ze blootgesteld aan de invloeden van een continentaal klimaat. Dit betekent een verhoudingsgewijs kort groeiseizoen en heeft dus consequenties voor de keuze van de druivensoorten. Over het algemeen resulteert dat in wijnen met een relatief laag alcoholpercentage, een hoge zuurgraad en intense aroma's.

Van groot belang voor de rijpheid van de druiven is de ligging van de wijngaard. Deze vraagt om besscherming tegen kou in het algemeen, speciaal tegen nachtvorst, en optimale ligging ten opzicht van de zon. Smalle, diepe rivierdalen bieden vaak de juiste klimatologische omstandigheden. De bekendste voorbeelden zijn het Rijn- en Moezeldal, maar ook Ahr, Nahe, Neckar en Main bieden zo'n omgeving. De mist van de rivieren draagt in het najaar bij tot de vorming van botrytis, ook wel Edelfäule genoemd.  De aanwezigheid van een grote wateroppervlakte zorgt voor een extra gunstige, matigende invloed. Dit is het best waar te nemen in de Rheingau, waar de Rijn heel breed is.

Typerend voor de beste Duitse wijngaarden is een ligging op hellingen. Hierdoor vermindert het gevaar van nachtvorst en is er een betere instraling van de zon. Een tweede reden waarom de hellingwijngaarden vaak betere kwaliteit leveren dan die op vlak terrein is de bodemsamenstelling. Op de hellingen is die meestal arm maar mineralig, terwijl de vlakke bodems juist te rijk zijn. De meest typische bodem is die met leisteen, in het Duits Schiefer genoemd, die een uitstekende ondergrond voor de Riesling biedt. Het Duitse woord voor wijngaard is Weinberg. Dit is heel toepasselijk, aangezien wijngaarden van begin af aan op hellingen aangelegd werden. Men spreekt in dit verband van Hanglagen. Gaat het om een steile helling, dan is dat een Steillage. Zulke wijngaarden bieden de beste resultaten in kwalitatief opzicht. Dit is echter erg arbeids intensief en daardoor erg duur. Mechanisatie is slechts beperkt mogelijk en het onderhoud kostbaar.

Druiven
Duitse wijnen worden vaak gemaakt van een enkele druivensoort. Er is een onderscheid te maken tussen oorspronkelijke soorten en kruisingen, oftewel Neuzüchtungen. Oude soorten zijn de riesling, Duitslands nationale druif, en de silvaner. Steeds populairder aan het worden zijn de Grauburgunder (Pinot Gris) en de Weissburgunder (Pinot Blanc). Van de vele kruisingen is de Müller-Thurgau (Rivaner) de belangijkste. In kwalitatief opzicht scoort vooral de Kerner goed, terwijl bij de aromatische varianten de Scheurebe extra aandaht verdiend.

Rode wijnen maken zo'n 20% uit van de Duitse wijnproductie. De belangrijkste druif daarvoor is de Spätburgunder (Pinot Noir), gevolgd door Lemberger (Blaufränkisch), Portugieser en de interessante kruising Dornfelder.

Classificatie
De Duitse wijnwet onderscheidt twee hoofdcategorieën wijn. Tafelwein en Qualitätswein. Gemiddeld valt circas 5% onder de noemer tafelwijn en maar liefst 95% onder kwaliteitswijn. Hieronder vindt u de verschillende klasse:

• Tafelwein - voluit: Deutscher Tafelwein - is meestal van eenvoudig niveau. Moet minimaal 5% natuurlijke alcohol hebben en in Baden minimaal 6%. Deze categorie telt echter ook prestigieuze wijnen die om wat voor reden dan ook als atypisch aangemerkt worden.
• Landwein - Subcategorie Tafelwein van betere kwaliteit dan de standaardversie. Moet minimaal 0,5% meer natuurlijke alcohol hebben en mag maximaal 18 gr/l restsuiker hebben.
• Qualitätswein bestimmter Anbaugebiete - Afgekort als QbA en kortweg Qualitätswein genoemd. Gemeten naar volume verreweg de belangrijkste categorie binnen de Duitse kwaliteitspiramide. QbA wijnen moeten gemaakt worden van aanbevolen druivensoorten uit een van de dertien erkende Anbaugebiete. Ze moeten een minimum mostgewicht hebben dat overeenkomt met 7,5% natuurlijke alcohol. Het mostgewicht is het suikergehalte van de druiven op het moment van plukken. Hoe meer suiker de druiven bevatten, des te meer potentiële alcohol. Wanneer men de suikers slechts voor een deel laat vergisten, houdt de wijn restsuikers die hem een zoete smaak geven. Hoe hoger het mostgewicht, des te makkelijker dat is. Chaptalisatie, verhoging van het alcoholgehalte door toevoeging van suiker bij de gisting, is toegestaan. QbA ondergaat een verplichte amtliche Prüfung (test van overheidswege) en mag alleen met een Amtliche Prüfungsnummer (A.P. Nummer) aangeboden worden.
• Qualitätswein mit Prädikat - Afgekort als QmP. Slaat in theorie op de beste Duitse wijnen, d.w.z. met de hoogste mostgewichten. De vereiste minimum mostgewichten verschillen per druivensoort en per gebied! Uiteraard ondergaat ook QmP een verplichte kwaliteitstest. De hoeveelheid Prädikatswein varieert sterk van jaar tot jaar. In slechte oogstjaren vormen ze minder dan 10% van het totaal, in uitzonderlijk rijpe jaren tot wel 80%.

Prädikaten
De predikaten (Duits = Prädikaten) zijn genoemd naar traditionele termen die ooit gebruikt werden om een bepaald type wijn mee aan te duiden. Tegenwoordig definiëren predikaten primair mostgewichten en daarmee louter het potentiële alcoholgehalte. De vereiste mostgewichten variëren trouwens per druivensoort en per gebied. De predikaten in oplopende volgorde: Kabinett - Spätlese - Auslese - Eiswein - Beerenauslese (BA) Trockenbeerenauslese (TBA).

De eventuele mate van zoetheid van de gerede wijn doet hier niet ter zake. Dat geldt met name voor Kabinett, Spätlese en Auslese. Wijnen met deze predikaten kunnen zowel droog als zoet smaken! Eiswein wordt geperst uit druiven die in bevroren toestand geplukt zijn en die een zelfde mostgewicht als een Beerenauslese moeten hebben.

Behalve de verplichte kwaliteitsaanduiding kan het etiket ook facultatief de smaakaanduidingen trocken (droog) of halbtrocken (halfdroog) vermelden.

Trocken: maximaal 4 gr/l restsuiker, óf maximaal 9 gr/l wanneer de totale hoeveelheid zuren niet meer dan 2 gr/l lager ligt. In Franken is 4 gr/l de limiet. Halbtrocken: maximaal 18 gr/l restsuiker én niet meer dan 10 gr/l hoger dan de totale hoeveelheid zuren.Voor zoete wijnen bestaan geen limieten en ook geen vermeldingen op het etiket.

Anbaugebiete, Bereiche, Lagen
De dertien Duitse Anbaugebiete zijn onderverdeeld in Bereiche (districten). Deze Bereiche bestaan uit Grosslagen die op hun beurt zijn samengesteld uit een aantal Einzellagen. In Duitse herkomstbenamingen wordt veelvuldig gerefereerd aan Lagen. Het woord 'Lage' betekent letterlijk zo veel als 'ligging', c.q. plaats van de wijngaard. Een individuele wijngaard is een Einzellage, een aantal Einzellagen samen vormt een Grosslage, die in feite een kustmatig geheel is. Vanzelfsprekend heeft een Einzellage in de regel een meer uitgesproken karakter dan een Grosslage. Er zijn er in totaal circa 2600.

Duitsland kent 13 herkomstgebieden (Anbaugebiete) voor kwaliteitswijnen. Ze variëren in oppervlakte van vele duidenden tot slechts een paar honderd hectaren.